Effecten van smartphones uit de les of uit de school op welbevinden en verbondenheid

Feedback geven of bedenkingen formuleren? Lees misschien eerst deze disclaimer of Over deze blog.

Vooraf

Toen ik het onderzoek van Elien Vanluydt en collega's (2026) onder ogen kreeg, ben ik gestopt met het maken van een sneeuwpop en meteen in de pen gekropen (om vervolgens op mijn klavier te tikkelen).

Wat het effect is van een smartphoneban voor sneeuwvrouwen/mannen dient nog verder onderzocht te worden.

Over een smartphoneban is al veel gezegd en geschreven, maar nog maar weinig onderzocht. Er bestaan enkele overzichtsstudies waarover ik hier al schreef, waarbij zowel leeruitkomsten als social welbeing in relatie tot een smartphoneverbod beschreven werden (of een gebrek aan onderzoek daarnaar). Een van de aanbevelingen in deze blog was dat er ook verder onderzoek diende te gebeuren naar variaties in smartphonebans: worden ze volledig geweerd uit de school, of toch voornamelijk uit de lessen? De vraag wat hiervan het effect is op welbevinden en sociale verbondenheid - relevant gezien de variatie in bans in onze huidige context - werd nog niet onderzocht. Tot nu.

De hoofdvraag van het onderzoek dat onderdeel is van deze blog luidt dan ook "Wat is het effect van een partieel versus volledig smartphoneverbod op het welzijn, de sociale verbondenheid en het digitale gedrag van leerlingen?"

Het onderzoek

De onderzoekers bevroegen leerlingen van gemiddeld 16 jaar oud (n = 1398) in 24 scholen, waarvan er 15 een volledige ban (whole school grounds), en 9 een gedeeltelijke ban (classroom only) hanteerden. Belangrijk is te vermelden dat in het onderzoek geen vergelijking opgenomen werd met leerlingen in scholen waar totaal geen smartphoneban bestaat.*

De toch enigszins verrassende bevindingen zijn:

• In scholen met een volledige ban ervaren leerlingen net minder 'student-teacher connectedness';
• In deze scholen ervaren meisjes een beperkter gevoel van verbondenheid met de school;
• Een strikter verbod resulteert niet (zomaar) in hoger ervaren welbevinden bij leerlingen (geen significant verschil tussen scholen met volledige versus partiële ban);
• In scholen met een partiële ban vermeldden leerlingen niet minder problematisch smartphonegebruik; **
• Leerlingen in scholen met een volledige ban rapporteerden wel minder schermtijd in hun vrije tijd; ***
• Geen significant verschil in allerlei vormen van pesten.

De onderzoekers concluderen dat een volledig smartphoneverbod geen extra voordelen biedt voor het welzijn, problematisch social mediagebruik of pestgedrag in vergelijking met een gedeeltelijk verbod. Sterker nog, een strikt whole school ground verbod hangt samen met een lagere verbondenheid met leraren en, specifiek bij meisjes, een verminderd gevoel van schoolverbondenheid. De resultaten van huidig onderzoek suggereren daarom dat een streng verbod geen wondermiddel is en zelfs sociale relaties onbedoeld kan schaden doordat leerlingen het beleid als te controlerend of bestraffend ervaren.

Conclusie

Dit onderzoek biedt waardevolle inzichten, maar roept ook relevante vervolgvragen op die de onderzoekers zelf grotendeels beschrijven.

Is het resultaat helemaal verrassend? Misschien niet als je bedenkt dat de gegevens verzameld werden op basis van leerlingbevragingen. Zij kunnen de volledige ban als een straf of beperking van hun vrijheid ervaren, waardoor hun antwoorden over welbevinden en verbondenheid vertekend zijn.

Zoals ik hoger al aangaf, is er daarnaast geen vergelijking tussen bijvoorbeeld een gedeeltelijke ban en helemaal geen ban opgenomen in het onderzoek. Ook geen vragen - voor zover dat onderzoeksmatig een goed idee zou zijn - waarbij een vergelijking werd gemaakt ala 'Hoe voelde je je voor de ban en hoe nu'?

Daarnaast zijn er natuurlijk de leeruitkomsten, die geen onderdeel waren van huidig onderzoek. Gaat het vooral een gedeeltelijke ban zijn die een eventueel positief effect kan hebben op 'leren'? Of net een volledige ban? Of - misschien nog een relevantere vraag - hoe kan een smartphonebeleid ingebed in een ruimer beleid rond leren, welbevinden, mediawijsheid ... welbevinden en leeruitkomsten bij leerlingen positief beïnvloeden?

Dit alles ondergraaft op geen enkel vlak het interessante en waardevolle van huidig onderzoek.

* Aanvankelijk waren er data van twee scholen zonder ban opgenomen in het onderzoek, maar die werden uiteindelijk niet weerhouden in de resultaten, onder andere wegens een te kleine groep participanten.

** De onderzoekers maakten een onderscheid tussen totale schermtijd (één vraag) en problematisch gebruik op basis van acht vragen (controleverlies, ontwenningsverschijnselen, voorkeur voor sociale media in plaats van 'echte' contacten ...).

*** De onderzoekers vermoedden hierbij wel dat de leerlingen de vraag anders geïnterpreteerd kunnen hebben. In geval van een volledige ban is er natuurlijk ook geen gebruik tijdens pauzes, wat leerlingen geïnterpreteerd kunnen hebben als 'vrij tijd', en dus een vermindering van schermtijd in 'vrij tijd', als in 'buiten de lessen'.

Bron

Vanluydt, E., van den Eijnden, R., Vonk, L., Putrik, P., van Amelsvoort, T., Delespaul, P., Levels, M., & Huijts, T. (2026). Disconnect to reconnect: How variations between types of smartphone bans influence students’ well-being and social connectedness in dutch secondary education. Journal of Youth and Adolescence. https://doi.org/10.1007/s10964-025-02313-6